COMMUNES OF THE LGD PUSZCZA BIAŁOWIESKA AREA - Puszcza Białowieska - Zwolnij Naturalnie - Czyże

Gmina Czyże położona jest na Nizinie Podlaskiej, w południowo – wschodniej części województwa podlaskiego. Administracyjnie należy do powiatu hajnowskiego. Od wschodu graniczy z Gminą Hajnówka, od południowego - wschodu z Gminą Dubicze Cerkiewne, od południowego - zachodu z Gminą Orla, od północy z Gminą Narew i od zachodu z Gminą Bielsk Podlaski. Powierzchnia gminy wynosi ogółem 134,20 km² i zamieszkiwana jest przez 2354 osób.

Gęstość zaludnienia wynosi 17 osób na 1 km², wobec 60 osób w województwie podlaskim i 29 w powiecie hajnowskim. Sieć osadniczą w gminie tworzą 21 miejscowości wiejskie, wchodzące w skład 18 sołectw. Ludność Gminy Czyże stanowi 0,20% ludności województwa podlaskiego i 5,05% ludności powiatu hajnowskiego.

Historia:

Miejscowość Czyże położona jest na obszarze krainy historycznej zwanej Podlasiem. Na naszych terenach nastąpiło zetknięcie się Rusinów i Mazowszan kolonizujących ten obszar od X wieku. Obie narodowości mieszkały i mieszkają obok siebie, z tym, że obszar naszej gminy jest w ponad 90 proc. zamieszkały przez ludność pochodzenia białoruskiego, wyznania prawosławnego.

Na przełomie X i XI wieku ziemie Podlasia należały do państwa polskiego. Na początku Xi wieku opanowali je książęta ruscy, a na początku XIV wieku opustoszałe w wyniku długoletnich wojen Podlasie opanowane zostało przez Litwę. Za rządów Witolda i Kazimierza Jagiellończyka wzmocniło się na tych terenach osadnictwo ruskie, z Wielkiego Księstwa Litewskiego napływali także nowi osadnicy litewscy i białoruscy. Ziemie podlaskie ciążyły jednak ku Koronie, w jej granicach znalazły się w 1569 roku zgodnie z postanowieniem unii lubelskiej. W 1795 r. w wyniku trzeciego rozbioru Polski, ziemie te zostały zajęte przez Prusy, a w 1807 r., tzw. "obwód białostocki" otrzymała Rosja.

W granice państwa polskiego powróciły dopiero w 1918 r. Większość miejscowości z terenu naszej gminy, w tym również i Czyże, znane były już w XVI wieku jako zamieszkałe przez bartników, osoczników i strzelców Puszczy Białowieskiej. Pierwsze wzmianki o wsi Czyże pochodzą z 1529 roku, a już w 1560 r. ona osadzona na 62 włókach. Rozległa wołość bielskiego leśnictwa ogarniała większość naszych wsi, a ich mieszkańcy spełniali niegdyś szczególną rolę. Była to kategoria ludności służebnej - strzelcy zobowiązani byli do chodzenia na łowy i na wyprawy wojenne, zaś osocznicy do strzeżenia puszcz królewskich i do udziału w łowach. W cerkiewnym archiwum znajdował się do momentu pożaru cerkwi oryginalny dokument o dostarczaniu z Czyż w 1792 roku 20 strzelców do Komisji Wojskowej, zgodnie z dekretem króla Jana III z 1680 r.